محمد مهدى ملايرى

65

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

همچنين دربارهء تميمى مترجم زيج شهريار و بلاذرى و جبله بن سالم و اسحق بن يزيد و ترجمه‌هاى آنها گفته است . « 1 » در تاريخ بغداد تأليف احمد بن ابى طاهر طيفور حكايتى نقل شده مربوط به گفت‌وگوئى كه در اواخر همين قرن دوم هجرى ميان عتّابى شاعر عرب با يحيى بن الحسن در رقه و در خدمت محمد بن طاهر بن حسين از طاهريان خراسان به زبان فارسى روى داده . عتّابى در دوران وزيران برمكى در خدمت ايشان بود و پس از اين‌كه هارون خليفهء عباسى آنها را برانداخت عتّابى به طاهر بن حسين ذو اليمينين سر دودمان طاهريان خراسان پيوست . وى دبيرى خوش‌قلم بود و زبان فارسى را هم به نيكى آموخته بود . « 2 » خلاصهء آن حكايت اين است كه يحيى بن الحسن گفت : « روزى من در رقه نزد محمد بن طاهر بن الحسين بر كنار بركه‌اى نشسته بودم و من يكى از ملازمان او را خواندم و با وى به فارسى سخن گفتم ( اذ دعوت بغلام له فكلمته بالفارسيه ) در اين ميان عتّابى وارد شد او هم كه گفت‌وگوى ما را شنيد با من به فارسى سخن گفت : « فدخل العتابى و كان حاضرا فى كلامنا فتكلم معى بالفارسيه » به وى گفتم تو را با اين زبان چه كار ؟ گفت : من سه بار به اين شهر شما آمده‌ام و از كتابهاى ايرانى كه در گنجينهء مرو است چيزها نوشته‌ام اين كتابها از زمان يزدگرد بدين مكان افتاده و تاكنون نيز موجود است . و پس از ذكر مطالبى كه در اين خصوص ميان يحيى بن الحسن و عتابى گذشته گويد : « و پس از آن بسيار با من به فارسى مذاكره كرد و سخن گفت :

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 245 . ( 2 ) . نام كامل او چنان كه در فهرست ابن نديم آمده « ابو عمرو كلثوم بن عمر و بن ايوب الثعلبى العتابى » است از مردم شام بوده در قنسرين مىزيسته از تأليفات او ابن نديم اينها را ذكر كرده : كتاب المنطق ، كتاب الاداب ، كتاب فنون الحكم ، كتاب الخيل ، كتاب الالفاظ ، كتاب الاجواد . ( الفهرست ، ص 121 ) . ابن نديم چهار بيت هم از او زير عنوان « كلام فى فضائل الكتب » يعنى سخن در فضيلت كتاب نقل كرده است : ص 11 فهرست .